Dietetyczne przeciwdziałanie niepłodności  

Jagoda Kruk
  

    Jagoda Kruk
Abstrakt:

We współczesnym świecie zjawisko niepłodności staje się coraz bardziej powszechne. Stanowi narastający problem społeczny zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się. Przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) niepłodność uznawana jest za chorobę cywilizacyjną. Jej przyczyny mogą być bardzo złożone. Nieprawidłowy styl życia oraz niewłaściwa masa ciała mogą zaburzać płodność u kobiet oraz mężczyzn. Racjonalne odżywianie oraz modyfikacja składowych stylu życia (aktywność fizyczna, używki, radzenie sobie ze stresem) odgrywają znaczącą rolę w prewencji niepłodności. Odpowiednio zbilansowana dieta dostosowana do potrzeb organizmu wpływa na właściwe funkcjonowanie narządów rozrodczych.


Data publikacji: 14.10.2020 r.    •    Typ publikacji: Publikacja przeglądowa

Cytowanie:
  • Kruk J: Dietetyczne przeciwdziałanie niepłodności, Journal of NutriLife, 2020, 10, ISSN:2300-8938, url:http://www.NutriLife.pl/index.php?art=357 [dostęp: 2020.10.26]
  • RIS,   BibTeX

Słowa kluczowe:
płodność, styl życia, dieta, aktywność fizyczna, masa ciała

Konflikt interesów
Autorzy oświadczają, że nie mają powiązań ani finansowych zależności wobec żadnej organizacji lub kogokolwiek posiadającego bezpośredni finansowy wkład w przedmiot badań lub materiały badane w danej pracy (np. poprzez zatrudnienie, doradztwo, posiadanie akcji, honoraria). Każda dotacja badań lub projektu wyszczególniona jest w części pracy zatytułowanej „Podziękowania”.
POKAŻ WIĘCEJ

Jagoda Kruk
  

    Jagoda Kruk
Abstract:

Publication date: 14.10.2020 r.    •    Publication type: Publikacja przeglądowa

Citation:
  • Kruk J: , Journal of NutriLife, 2020, 10, ISSN:2300-8938, url:http://www.NutriLife.pl/index.php?art=357 [access: 2020.10.26]
  • RIS,   BibTeX

Keywords:


Conflict of interest
The authors declare that they have no relationship or financial dependence to any organization or anyone having a direct financial interest in the subject of research or materials analyzed in the work (eg. through employment, consulting, stock ownership, honoraria). Each research grant or project is specified in the part of the work entitled "Acknowledgements".
SHOW MORE

Udostępnij
Polub NutriLife.pl
Reklama

Definicja niepłodności

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niepłodność definiowana jest jako niemożność zajścia w ciążę pomimo regularnego współżycia płciowego (3-4 razy w tygodniu), trwającego powyżej 12 miesięcy, bez stosowania jakichkolwiek środków zapobiegawczych. Czas systematycznego leczenia niepłodności u kobiet może trwać od 0,5-15 lat, a w przypadku mężczyzn 0,5-12 lat [11].   

Epidemiologia niepłodności

W ujęciu światowym trudności z prokreacją dotyczą około 60-80 mln par. Natomiast w Polsce według Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, co roku odnotowuje się 1,5 mln par (20% społeczeństwa w wieku reprodukcyjnym), które zmagają się z problemem niepłodności [9, 14]. 

Etiologia niepłodności

Etiologia niepłodności jest złożona. Prowadzenie niewłaściwego stylu życia, na który składa się nieprawidłowe odżywianie, stosowanie używek, brak codziennej aktywności fizycznej, nadmierny wysiłek fizyczny oraz psychiczny, a także ekspozycja na czynniki stresogenne stanowią podstawę zaburzeń hormonalnych u kobiet i mężczyzn [9]. Niepłodność żeńska związana jest z zaburzeniami wydzielania hormonów płciowych (obniżeniem sekrecji hormonu folikulotropowego (FSH), luteinizującego (LH) oraz progesteronu), których przejawem są zaburzenia owulacji, dysfunkcją jajników (m.in. zespół policystycznych jajników – PCOS) oraz nieprawidłowym funkcjonowaniem jajowodów lub macicy [13, 14]. Natomiast niepłodność męska związana jest z pogorszeniem parametrów jakości nasienia (zmniejszenie ruchliwości, liczebności oraz żywotności plemników) w wyniku działania stresu oksydacyjnego. [1, 14, 16].

Wpływ masy ciała na płodność

Nadmiar, jak i niedobór masy ciała może negatywnie wpływać na prokreację [6, 12]. Badania Chavarro i wsp. dowiodły, że wysokie wartości wskaźnika masy ciała (powyżej 25 kg/m2), jak również zbyt niska masa ciała (wskaźnik BMI poniżej 20 kg/m2) podwyższają ryzyko wystąpienia zaburzeń owulacji. Ponadto wyższe wartości wskaźnika BMI wpływają na zaburzenia wrażliwości komórek na insulinę, tym samym wpływając na proces jajeczkowania oraz płodność u kobiet [12]. Zmniejszenie masy ciała już o 5% w stosunku do masy wyjściowej sprzyja normalizacji cyklu miesiączkowego oraz przeciwdziała zaburzeniom owulacji [6]. Natomiast wysokie wartości wskaźnika BMI (powyżej 25 kg/m2) w przypadku mężczyzn związane są z pogorszeniem parametrów nasienia (spadkiem liczby plemników oraz zmianą ich morfologii), a także zmniejszeniem objętości ejakulatu [8]. Zwiększenie wartości BMI już o jedną jednostkę powoduje zmniejszenie wydzielania hormonu wzrostu, który odpowiada za prawidłową sekrecję oraz działanie hormonów płciowych odpowiadających za produkcję komórek jajowych oraz plemników [6].

 

Znaczenie makroskładników w niepłodności

Węglowodany

W codziennej diecie należy zadbać o właściwą ilość oraz rodzaj węglowodanów, które są podstawowym składnikiem energetycznym dla organizmu. Spożycie węglowodanów łatwo przyswajalnych o wysokim indeksie glikemicznym (IG) ma wpływ na wystąpienie zaburzeń owulacji oraz pogorszenie jakości nasienia [10, 14]. Głównymi źródłami węglowodanów w diecie powinny być produkty, z jak najmniej przetworzonego ziarna, zawierające wysokie zawartości błonnika pokarmowego, charakteryzujące się niskim IG (m.in. pełnoziarniste produkty zbożowe), a także warzywa, nasiona roślin strączkowych [7, 10]. Ponadto, w przypadku kobiet powyżej 32 roku życia zwiększenie podaży włókna pokarmowego o 10 g powoduje spadek ryzyka zaburzeń owulacji aż o 44% [7].

Białko

Badania opublikowane w American Journal of Obstetrics and Gynecology wykazały, że zwiększony udział białka pochodzenia roślinnego w diecie przeciwdziała niepłodności. Zastąpienie już 5% energii pochodzącej z białka zwierzęcego białkiem roślinnym może przyczynić się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia niepłodności o 50%. Zbyt duża podaż białka zwierzęcego wraz ze spożywanymi posiłkami czerwonego mięsa oraz drobiu przyczynia się do wzrostu rozwoju niepłodności o 32% [10, 12]. 

Tłuszcze

Codzienny sposób żywienia powinien przede wszystkim dostarczać produktów bogatych w jedno- oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Ich bogatym źródłem są m.in.: oliwa z oliwek, oleje roślinne (np. rzepakowy), orzechy [1]. Natomiast należy unikać produktów zawierających kwasy tłuszczowe nasycone (np. mięso, tłusty nabiał, olej kokosowy) oraz żywności wysoko przetworzonej obfitującej w kwasy tłuszczowe trans, zwiększających ryzyko wystąpienia niepłodności owulacyjnej [1, 5]. Wzrost o 2% spożycia produktów bogatych w kwasy tłuszczowe trans, a zmniejszenie podaży jednonienasyconych kwasów tłuszczowych dwukrotnie sprzyja wystąpieniu trudności z prokreacją [1]. Szczególną uwagę warto zwrócić na kwasy tłuszczowe omega-3, które przeciwdziałają trudnościom w poczęciu dziecka poprzesz regulację cyklów menstruacyjnych oraz gospodarki hormonalnej. Ich bogatym źródłem w diecie są tłuste ryby morskie (m.in. tuńczyk, makrela, łosoś) [10]. 

 

Składniki mineralne i witaminy a płodność

Cynk i selen

Zachowanie równowagi pomiędzy wytwarzaniem reaktywnych form tlenu, a ich neutralizacją poprzez działanie systemów antyoksydacyjnych w organizmie wspomaga szereg witamin i minerałów. Badania dowodzą, że odpowiednia podaż cynku oraz selenu wraz z dietą przeciwdziała stresowi oksydacyjnemu, tym samym sprzyjając płodności [2, 3]. Cynk warunkuje prawidłowy przebieg procesu owulacji oraz cyklu menstruacyjnego, a także sekrecję hormonów tj. androgenów, estrogenów i progesteronu [4]. Selen wpływa na prawidłowe funkcjonowanie tarczycy (uczestniczy w przekształcaniu tyroksyny do trójjodotyroniny), tym samym zmniejszając ryzyko wystąpienia chorób tego gruczołu [12]. Natomiast w przypadku mężczyzn niedobory selenu oraz cynku mogą zaburzyć rozwój gruczołów męskich, produkcję testosteronu oraz zahamować spermatogenezę [10]. Stosowanie selenu w połączeniu z N-acetylo-cysteiną stymuluje wydzielanie testosteronu oraz wpływa na poprawę gospodarki hormonalnej, natomiast przyjmowanie go w połączeniu z cynkiem zasadniczo poprawia parametry nasienia [8]. Dobrymi źródłami cynku w diecie są kiełki, orzechy, produkty z pełnego ziarna, oleje z zarodków pszennych; zaś selenu: dorsz, sardynki, łosoś oraz orzechy brazylijskie [10].

Witamina D

Aktywa forma witaminy D jaką jest kalcytriol-1,25(OH)2D zwiększa produkcję żeńskich hormonów płciowych. W przypadku mężczyzn witamina D poprawia ochronę plemników przed stresem oksydacyjnym. Zalecana dawka witaminy D wynosi 2000IU/dobę. Ze względu na fakt, że witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach jej suplementację powinno łączyć się ze spożyciem posiłku zawierającego tłuszcz, przez co zwiększone jest jej wchłanianie [10].

Witaminy z grupy B

Aby przeciwdziałać niepłodności należy dostarczać odpowiednią ilość witamin z grupy B. Szczególną uwagę należy zwrócić na witaminę B9 (kwas foliowy), B12 oraz B6 zapobiegające powstawaniu nadmiernej ilości homocysteiny w organizmie. Wysokie stężenie tego aminokwasu siarkowego w płynie pęcherzyków jajnikowych może doprowadzić do zaburzeń w połączeniu komórki jajowej z plemnikiem, zmniejszając szanse na zapłodnienie [5, 10, 14]. Ponadto niewłaściwa podaż witaminy B12 w przypadku kobiet prowadzi do nieprawidłowości zagnieżdżenia zarodka oraz hamuje owulację, natomiast u mężczyzn obniża ruchliwość plemników [14]. Aby dostarczyć odpowiednie ilości witamin z grupy B należy włączyć do codziennego jadłospisu m.in. następujące produkty: pochodzenia zwierzęcego (np. sery, jaja), które są dobrym źródłem witaminy B12, a także zielone warzywa liściaste (brokuły, szpinak, sałata, brukselka), szparagi, fasola, groch, które zawierają wysokie zawartości kwasu foliowego. Ponadto należy pamiętać, że foliany łatwo ulegają rozkładowi w wyniku procesów technologicznych, dlatego wymagana jest ich dodatkowa suplementacja w postaci preparatów [10]. Badania wykazały, że prowadzenie suplementacji kwasem foliowym w dawce ok. 700 µg/dobę zmniejsza ryzyko wystąpienia niepłodności wynikającej z zaburzeń owulacji o 40-50% [1]. 

 

Inne związki o działaniu propłodnościowym 

W wielu badaniach dowiedziono, że korzystnym wpływem na płodność charakteryzuje się również witamina A, C, E, które są naturalnymi antyoksydantami, koenzym Q10, glutation, polifenole i L-karnityna. Należą one do składników diety, które zwalczają stres oksydacyjny, zapobiegają nieregularnym cyklom owulacyjnym, przeciwdziałają zaburzeniom erekcji oraz poprawiają spermatogenezę [10]. 

Stosowanie używek 

Spożycie alkoholu przyczynia się do wystąpienia zaburzeń miesiączkowania oraz spadku rezerwy komórek jajowych. [12]. Natomiast w przypadku mężczyzn regularne spożywanie alkoholu powoduje spadek poziomu testosteronu, zwiększa ryzyko wystąpienia zaburzeń erekcji, a także obniża przyswajanie cynku. Wypalanie 20 papierosów dziennie zmniejsza szansę na zajście w ciążę o 20% oraz obniża stężenie witaminy A oraz E. Badanie prowadzone w USA w ramach programu The Nurses’Health Study II (NHS II) wykazało, że spożywanie wysokich dawek kofeiny przez kobiety (powyżej 400 mg/dobę) wiąże się z obniżeniem szans na poczęcie dziecka o 20% [10].

Aktywność fizyczna

Aktywność fizyczna wpływa na poprawę zdolności reprodukcyjnych. Badania przeprowadzone przez Rich-Edwards i wsp. wykazały, że poświęcenie godziny dziennie na ćwiczenia zmniejsza ryzyko wystąpienia niepłodności o 7%. Ponadto aktywność fizyczna jest elementem radzenia sobie ze stresem oraz pozwala na regulowanie poziomu glukozy we krwi. Należy natomiast unikać nadmiernego wysiłku fizycznego, który może stać się przyczyną czasowej niepłodności w wyniku wystąpienia cyklów bezowulacyjnych [1, 13]. Natomiast w przypadku mężczyzn podejmowanie aktywności fizycznej na poziomie 12 godzin w tygodniu zwiększa liczbę plemników w ejakulacie nawet o 73% [1].

Podsumowanie

Odpowiednio zbilansowana dieta jak również modyfikacja dotychczasowego stylu życia (zwiększenie aktywności fizycznej, rezygnacja z używek) odgrywają istotne znaczenie w przeciwdziałaniu niepłodności. Przestrzeganie zasad żywieniowych, których podstawą jest dostarczanie odpowiedniej ilości makroskładników i składników mineralnych wykazujących działanie propłodnościowe, a także unikanie nadmiernej kaloryczności diety wpływa na zapobieganie zaburzeniom płodności. Właściwa edukacja żywieniowa pozwala zapobiegać niepłodności, jak również skraca czas jej leczenia w przypadku par starających się o dziecko.

Literatura:  

  1. Bojanowska M., Kostecka M. Dieta i styl życia jako czynniki wpływające na płodność. Kosmos. Problemy nauk biologicznych, 2018, 67(2): 425-439.

  2. Buhling J.K., Grajecki D. The effect of micronutrient supplements on female fertility. Current Opinion in Obstetrics and Gynecology, 2013, 25(3): 173-180.

  3. Cetin I., Berti C., Calabrese S. Role of micronutrients in the periconceptional period. Human Reproduction Update, 2010, 16(1): 80-95.  

  4. Ebish I.M.W., Thomas C.M.G., Peters W.H.M., Braat D.D.M., Steegers – Theunissen R.P.M. The importance of folate, zin and antioxidants in the pathogenesis and prevention of subfertility. Human Reproduction Update, 2007, 13(2), 163-174. 

  5. Gaskins A.J., Chavarro J.E., Diet and Fertility: A Review. American Journal of Obstetrics & Gynecology, 2018, 218(4): 379-389.

  6. Hajduk M. Wpływ masy ciała na płodność u kobiet. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 2012, 8(3): 93-97.

  7. Hajduk M. Wpływ wybranych składników pokarmowych na funkcjonowanie układu rozrodczego u kobiet. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 2012, 8(4): 109-114.

  8. Jeznach-Steinhagen A., Czerwonogrodzka-Senczyna A. Postępowanie dietetyczne jako element leczenia zaburzeń płodności u mężczyzn z obniżoną jakością nasienia. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 2012, 9(1): 14-19.

  9. Koperwas M., Głowacka M. Problem niepłodności wśród kobiet i mężczyzn – epidemiologia, czynnik ryzyka i świadomość społeczna. Aspekty zdrowia i choroby, 2017, 2(3): 31-49.

  10. Leszczyńska S. Część II. Zwiększ swoją szansę na dziecko. W: Chorębała M. (red.), Dieta  dla płodności. Wydawnictwo Zwierciadło, Warszawa, 2017, s. 56-116. 

  11. Łepecka – Klusek C., Pilewska – Kozak A.B., Jakiel G. Niepłodność w świetle definicji choroby podanej przez WHO, 2012, 18(2): 163-166.

  12. Ostrowska L., Karecka U. Wpływ diety i aktywności fizycznej na płodność kobiet. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2017, 23(1): 51-56.

  13. Przysławski J., Górna I., Florek E., Szymanowski K. Rola wybranych składników pożywienia w profilaktyce niepłodności u kobiet. Bromatologia i Chemia toksykologiczna, 2010, 43(2): 138-144.

  14. Sawaniewska B., Gajewska D., Lange E. Wpływ sposobu żywienia na płodność kobiet i mężczyzn. Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych, 2019, 68(2): 227-237.

  15. Szostak-Węgierek D. Sposób żywienia a płodność. Medycyna Wieku Rozwojowego, 2011, 15(4): 431-436.

  16. Walczak – Jędrzejowska R. Stres oksydacyjny a niepłodność męska. Część I: Czynniki wywołując stres oksydacyjny w nasieniu. Postępy Andrologii Online, 2015, 2(1): 5-15.

 

Udostępnij
Polub NutriLife.pl




  Autor publikacji

lic. Jagoda Kruk

lic. Jagoda Kruk


Autor publikacj nie udostępnił swojej wizytówki.
Z udostępnionymi informacjami, w tym opublikowanymi pracami autora, możesz zapoznać się odwiedzając jego profil - [profil autora]

Reklama
Reklama

Zobacz także

Czekolada - proces produkcji, wady i przyczyny ich powstawania
Czekolada - proces produkcji, wady i przyczyny ich powstawania
DOŁĄCZ DO NAS
Czasopismo:O nas | Redakcja | Dla autorów | Patronat medialny | Kontakt
Serwis: Reklama | Regulamin | Pomoc | Kanały informacyjne (RSS)
Copyright © 2020 NutriLife.pl
  
//www.honcode.ch/HONcode/Seal/HONConduct186547_s1.gif